Kitap Özetleri, Ödevler, Kitap Tanıtımları, Roman, Fıkra, Hikaye, Oyun Açıklamaları, Oyun İndir, Eski Türk Filmleri

THE GENERAL CHARACTERISTICS OF HITITE CERAMICS AND ANIMAL FIGURECL POTTERIES IN THE KÜLTEPE EXCAVATIONS

Ayça EREN

Uludağ Üniversitesi, İznik Meslek Yüksekokulu, Bursa-Türkiye

1. ÖZET

Orta Anadolu, M.Ö. 3000’li yılların son çeyreği, Asurlular’ın Mezopotamya’dan Anadolu’ya göçüyle ve burada ticaret kolonileri kurmasıyla, sanatsal ve kültürel açıdan hareketlenmiştir.

M.Ö.2000’li yıllarda yerli bir kavim olan Hattiler’le kaynaşarak Anadolu’ya göç eden Hititler’in ilk izlerine Kültepe’de rastlanmaktadır.

Bu dönemde Anadolu, seramik tornasıyla tanışmış, perdahlama tekniğine önem verilmiş ve formlar inceltilmiştir. Seramik çeşitleri genelde ana tanrıça figürleri, idoller, ritonlar, hayvan figürlü kaplar, ikiz ve süzgeçli kaplar, gaga ağızlı testiler, çaydanlık ve meyveliklerdir.

Hitit seramiğinin en önemli özelliği olan törensel içki kaplarına riton denir. Asurlu tüccarların kullandıkları tabletler Anadolu’nun ilk yazılı tabletleridir.

Koloni çağında hayvan figürlü ve hayvan biçimli içki kapları önemli bir yer tutmaktadır.

2. ABSTRACT

The migration of Assyrians from Mezopotamia to central Anatolia and formation of trade colonies, put this region into cultural and artistic motion in the last quarter of 3000 B.C.

In 2000 B.C. they got into relation with Hitites a native tribe of Anatolia. As a result, firot prducts were coincided in Kültepe excavations.

In thi period, Anatolia met ceramic lathe, the glaze tecnique had on importance and forms

became thinner. The figurs of goddess, idols, rhitons, animal shaped potteries, double and filtered potterres, back mouthed jugo and tea pots were some of the samples.

The most important from of the Hitite ceramics were drink cups, called as rhitons.

Assyrian merchonts wrote their commercial relationship on clay tablets, and these tablets were the first written documents of Anatolia.

In the colony age animal fugures made on some animal shaped drink cups were important models.

3. GİRİŞ

M.Ö. 2000’li yıllarda Kültepe çok parlak kültüre ve sanat anlayışına sahip olan Anadolu’nun önemli merkezlerinden birisi olmuştur. Bu merkezden çıkarılan Asur Ticaret Kolonileri ve Hitit dönemi seramiklerinin Kayseri Arkeoloji Müzesi Prof. Dr. Tahsin Özgüç Salonu’nda sergilenen örnekleri tarafımdan incelendi ve araştırıldı.

Orta Anadolu M.Ö. 3000’in son çeyreğine Mezopotamya ve Suriye ile ticari ilişkilere girerek koloniler döneminde doruk noktasına ulaşmıştır. Kültepe Kayseri’nin 22 km doğusunda Kayseri-Sivas karayolu üzerinde Karahöyük köyündedir.

Anadolu’da maden işçiliğinin gelişmesi, Asurlular’ın Mezopotamya’dan Anadolu’ya göçünü ve burada ticaret kolonileri kurmalarını sağladı. Koloni döneminde torna ve perdahlama teknikleriyle seramikler metal kaplara benzetilmeye çalışılmıştır. Bu sebeple ticari alanda rekabet şansını devam ettirip, görsel çeşitlilik sağlanmış oluyordu.

Asur ticaret kolonileri Kültepe’de yerli halkın oturduğu Kaniş ile eteklerinde Asurlu tüccarların oturduğu Karum’dan oluşmaktadır. Kültepe-Kaniş bu kolonilerin başşehri olmuş ve Anadolu’da buraya bağlı dokuz Karum daha kurulmuştur. Asurlu tüccarların oturdukları Karum’da M.Ö. 2000-1600 arası yaklaşık 350 yıllık zamanı kapsayan döneme ait 900 adet tablet bulunmuştur. Asurca çivi yazısı ile yazılmış olan bu tabletler Anadolu’nun ilk yazılı tabletleridir. Bu belgeler bize Asurlular’ın ticari ilişkileri ve sosyal hayatları hakkında bilgi vermektedir. Kültepe’de gerçekleştirilen ilk kazılar sonucu 1925’de Çek Arkeolog ve dil uzmanı Bedrich Hrozyn başkanlığında bine yakın tablet ortaya çıkmıştır. 1948’den bu yana Prof.Dr. Tahsin Özgüç de Kültepe’de sistemli kazılar yapmıştır. Özgüç’ün Kültepe’de 2001 yılında bulmuş olduğu 4000 yıllık en eski tablet ise, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergilenmektedir.

Bu tabletler zarflar ile birlikte pişmiş topraktan yapılarak zarfın üst kısmı silindir mühürle mühürlenerek alıcı tarafa gönderiliyordu. Ticari ilişkileri belgeleyen tabletler üzerinde değişiklik yapılmaması ve daha iyi korunması için çamur kurumadan önce kil zarf içerisine konuluyor ve bir kez daha mühürleniyordu. Asur ticaret kolonilerinin yok olması ile yazı ve dilleri de yok olmuş, daha sonra Hititler, Sümer yazısını ve tablet geleneğini yeniden Anadolu’ya getirmiştir. Asurlu tüccarların Anadolu’da kurdukları koloniler özellikle Kayseri’deki Kültepe gibi çok önemli bir Hitit merkezinde çok özgün çanak-çömlek üretiminin varolmasını sağlamıştır.

Şekil 1. Asur tableti ve zarfı M.Ö. 1920-1840

Figure 1. Assyrian tablet and its envelope. B.C. 1920-1840

Bir Hind-Avrupalı kavim olan Hititler, M.Ö. 2000 yıllarında Anadolu’ya geldiklerinde yerli bir kavim olan Hattiler’le karşılaşmışlar ve onlarla bütünleşmişlerdir. Hititlerin izlerine de ilk Kültepe’de rastlanmaktadır.

Şekil 2. Astar üzerine geometrik ve hayvan desenli Kültepe çömleği, M.Ö. 1920-1750

Figure 2. Kültepe pottery, geometrics and animal figured on clay. B.C. 1920-1750

Bu dönem eserlerinin özellikleri şunlardır:

- M.Ö. 2500’de Anadolu’ya gelen tornada şekillendirilen eserlerin çamurları iyice elenmiş ve tüm yabancı maddelerden arınmıştır.

- Seramik kapların et kalınlıkları iyice inceltilmiştir.

- Form ve oran sorunları çözülerek çok başarılı estetik ürünler elde edilmişti.

- Kullanılan astar çok ince ve kalitelidir.

- Perdahlama çok başarılıdır.

- Seramik çeşitleri genelde ana tanrıça figürleri, idoller, ritonlar, hayvan figürlü kaplar, ikiz ve süzgeçli kaplar, gaga ağızlı testiler, çaydanlık ve meyveliklerdir.

- Astar üzerine geometrik ve hayvan figürlü desenler kullanılmaktadır.

Anadolu’nun Hitit Devri Evreleri:

Erken Hitit Çağı : (M.Ö. 2000-1750), Asur Ticaret Kolonileri Devri:(M.Ö. 1800-1750)

Eski Hitit Çağı: (M.Ö.1750-1450), Hitit İmparatorluğu Çağı: (M.Ö: 1750-1450)

Hitit seramiğinin en önemli özelliği olan ve riton olarak adlandırılan törensel içki kapları, tanrı ya da kutsal hayvana benzetilerek yapılırdı.

3.1. Koloni Çağına Ait Tipik Seramik Örnekleri

3.1.1. Ağız Kenarları Antilop ve Kartal Figürleri ile Süslü Meyvelikler

Kulpsuz meyveliklerin monokrom ve polikrom olanlarının bir bölümünün dışarıya taşkın geniş ağız kenarları üstünde antilop ve kartal figürleri vardır. Bu formlar ya tek renkte astarlı olurlar ya da Kaniş’te çok yaygın olan motiflerle yani dalgalı hatlar, baklava dilimleri ve sıra halinde kuşlarla süslüdür.

Şekil.3 Kenarları antilop figürleri ile süslü meyvelikM.Ö: 1920-1750

Figure 3. Cup for fruits there are antelope, figures on its edge. B.C.1920-1750

3.1.2 Hayvan ve Kuş Figürleriyle Süslü Çanak-Çömlek

Seramiğin hayvan ve kuş figürleri ile süslenmesi Asur ticaret kolonileri çağının karakterlerindendir.

3.1.3 Emzik Uçları Hayvan Figürlü İçki Kapları

Bu tür kapların emzik uçları genelde boğa, manda biçimlidir. Emziğin deliği veya hayvanın ağzı yuvarlak, hayvanın patlak gözleri ya badem şeklinde veya yuvarlaktır.

3.1.4 Hayvan Biçimli İçki Kapları

Hayvan biçimli içki kapları kırmızı veya yeşil astarlı, perdahlı ve geometrik desenlidir. Bunlar, sırtı bardaklı veya hayvan başı biçimli olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Aslan, domuz, köpek, kartal, keklik, boğa, tavşan, balık, çizme, insan başı, salyangoz, stilize sığır başı biçimli içki kapları vardır.

Hitit metinlerinde geçen bütün ritonların kıymetli madenlerden yapıldığı, halkın kullandıklarının ise kolay temin edilebilen ahşap ve kilden yapıldığı bilinmektedir.

Çömlekçi çarkının gelişiyle seramik sanatı da Anadolu’daki kültür gelişiminden kendine düşen payı almıştır. Özellikle Asur ticaret kolonileri ve Hititler gibi yeni kültürler ile kaynaşarak güzel bir sentez oluşturmuştur.

Şekil 4. Sırtı bardaklı içki kabı M.Ö. 1920-1750

Figure 4. A drink pottery, back side with a mug. B.C. 1920-1750.

Şekil 4. Boğa başı biçimli içki kabı M.Ö. 1920-1750.

Figure 4. A drink pottery a bull head shaped. B.C. 1920-1750.

4.SONUÇ YERİNE

Maden işçiliğinin gelişimi, yazının kullanılması ile ticaretin yaygınlaşması, Anadolu’da varolan zenginlikleri körüklemiş ve bir kültür devrimi yaşanmasını sağlamıştır.

Çömlekçi çarkının gelişiyle seramik sanatı da bu gelişimden düşen payı almıştır. Değişik kültürlerin akınına uğramasına rağmen, özgünlüğünü hiç kaybetmeyen Anadolu’da özellikle Asur Ticaret Kolonileri ve Hititler gibi yeni kültürler ile kaynaşarak güzel bir sentez oluşturmuştur.

KAYNAKÇA

- Akurgal, E., “Anadolu Uygarlıkları”, Net Turistik Yayınları, İstanbul 2000.

- Akurgal, E., “Hatti ve Hitit Uygarlıkları”, İzmir 1995.

- Elkovan, T., “Kayseri’de Hitit Kaya Anıtları”, E.Ü. Gevher Nesibe Tıp Tarihi Enstitüsü Yayınları, Kayseri 1997.

- Özgüç, T., “Demir Devrinde Kültepe ve Civarı”, Türk Tarihi Kurumu Basımevi, Ankara, 1986.

Etiketler: Arkeoloji, , Özet, KÜLTEPE KAZILARINDA ELE GEÇEN HİTİT DÖNEMİ SERAMİKLERİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ VE HAYVAN FİGÜRLÜ KAPLAR, Kitap Özeti, Kitap Özetleri, romanlar, yazarlar